Prudnik24

Fränklowie i Pinkusowie za oceanem, czyli Leo Baeck Institute

Fränklowie i Pinkusowie za oceanem, czyli Leo Baeck Institute
13 marca
11:55 2022

Pinkus Family, AR 7039” – tak oznaczony jest zbiór z archiwaliami Pinkusów (i – siłą rzeczy – Fränklów), znajdujący się w nowojorskim Instytucie Leo Baecka. Zawiera nieprzebraną ilość dokumentów o prudnickich fabrykantach, które zachowały się dzięki inicjatywie jednego z nich. Zapraszamy do kolejnej odsłony naszej serii o prudnickich fabrykantach.

Hans Hubert Pinkus, syn Maxa, przekazał do Nowego Yorku całość archiwum rodzinnego i zakładowego w latach 1957, 1967, 1973 i 1975. Jego sprytowi i zapobiegliwości zawdzięczamy to, że dokumenty w ogóle udało się wywieźć z nazistowskich Niemiec w 1938 roku, gdy ostatnie pokolenie fabrykantów musiało ratować się ucieczką z Prudnika. Władze obwarowały bowiem wyjazd Żydów drakońskimi przepisami – nie mogli zabrać ze sobą gotówki, kosztowności w złocie, ani żadnych dokumentów, także rodzinnych. Najprawdopodobniej poprzez port w Hamburgu popłynęły one statkami do Anglii ukryte w kontenerach bagażowych, obok mebli i innych sprzętów domowych. Stał za tym zapewne Hans Hubert, który pierwsze kroki po przymusowej emigracji skierował, poprzez Belgię, na Wyspy (a dokładnie do Irlandii Północnej). W Prudniku – nadmieńmy – zamieszkiwał willę przy ul. Piastowskiej (ob. Zespół Szkół Medycznych).

Hans Hubert Pinkus – ostatni właściciel zakładów Fränkla z rodziny Pinkusów. Zdjęcie z około 1930 r. Źródło: Leo Baeck Institute

Nowojorski Instytut Leo Baecka jest jednym z trzech niezależnych ośrodków badawczych założonych przez grupę niemieckojęzycznych emigrantów żydowskich na konferencji w Jerozolimie w 1955 roku (jego filie ulokowano właśnie tam oraz Londynie). Od 1993 roku działa jako część Centrum Historii Żydów. Obecna siedziba Instytutu znajduje się przy ulicy 16th Street na Manhatanie. W jego skład wchodzi bogata infrastruktura biblioteczna i dokumentacyjna. Patron instytucji to niemiecki rabin, naukowiec i jeden z liderów judaizmu liberalnego. Po dojściu nazistów do władzy zasłynął jako obrońca żydowskiej mniejszości w Niemczech i prezydent Reichsvertretung der Deutschen Juden – organizacji reprezentującej Żydów na arenie międzynarodowej. Jako ciekawostkę odnotujmy, że w latach 1897-1907 Leo Baeck piastował stanowisko rabina przy Nowej Synagodze w Opolu.

Siedziba instytutu. Fot. Wikipedia

Gro materiałów, które znajdują się w nowojorskich instytucie jego imienia zostało zdigitalizowanych. Podobnie rzecz się ma z archiwaliami rodziny Pinkusów. Można je przeglądać wchodząc na stronę instytutu (https://archives.cjh.org/repositories/5/resources/19590), w czym bardzo pomocna jest znajomość języka niemieckiego. Ogrom materiałów, jakie badacz dziejów prudnickich fabrykantów może tam znaleźć imponuje. „Kolekcja zawiera dokumenty, w tym legitymacje członkowskie, nagrody, medale, pamiętniki, dzienniki podróży, dokumenty prawne, rejestry podatkowe, testamenty, tablice genealogiczne i historie rodzinne, wraz z dokumentami uzupełniającymi dotyczącymi rodziny Pinkus i rodzin pokrewnych, w tym Deutsch i Fränkel oraz Eger-Gans-Gansmann. Korespondencję rodzinną uzupełnia kilka wspomnień i pamiętników (w tym Maxa Pinkusa – przyp. red.). Historia rodziny jest również znacznie wzbogacona przez obecność setek zdjęć jej członków, ich przyjaciół i współpracowników, rodzinnej kolekcji sztuki, fabryki i domów” – czytamy na stronie Instytutu w opisie działu.

Można przypuszczać, że dokładnie opisanie i zbadanie tak potężnej kolekcji to praca na miesiące (czy może nawet lata), którą podjąć by się mógł chyba jedynie badacz korzystający np. z grantu naukowego. Z korespondencji autora z Instytutem wynika, że najlepszą wiedzę o zawartości zbiorów ma jego pracownik – Michael Simonson. Karty archiwum fabrykanckiego dokładnie studiował też Amerykanin o niemieckich korzeniach – Robert Horning Wistuba, który swego czasu wygłaszał cykl prelekcji o fabrykantach w prudnickim Centrum Tradycji Tkackich.

Jednego możemy być pewni – w zbiorach Instytutu Leo Baecka muszą znajdować się informacje dotychczas nieopisane ani w polskich, ani niemieckich źródłach. Zdjęcie tytułowe: zabudowana fabryczne przy ul. Nyskiej przed XX wojną światową. Źródło: polska.org.pl/Leo Baeck Institute

Maciej Dobrzański

Bibliografia:

A. Baron. „Max Pinkus. Śląski przemysłowiec i mecenas kultury”. Wydawnictwo mS Opole, 2008

A. Baron, J. Zaprucka, „Max Pinkus we wspomnieniach”, Muzeum Miejskie „Dom Gerharta Hauptmanna” w Jeleniej Górze – Jagniątkowie, seria wydawnicza „Gerhart Hauptmann i przyjaciele”, 2010

Źródła internetowe:

https://nto.pl/zmierzch-bogow-historia-frotexu-i-jej-wlascicieli/ga/4575415/zd/6227029

Leo Baeck – rabin z Opola

https://sztetl.org.pl/pl/biogramy/4993-baeck-leo

https://en.wikipedia.org/wiki/Leo_Baeck_Institute_New_York

https://archives.cjh.org/repositories/5/resources/19590

Leo Baeck. Fot – Internet

Gazeta Prudnik24 – numer 283

Reklamy

Reklamy



Facebook