Prudnik24

Sławni, majętni, z pozycją. Ważne osobistości a Fränklowie i Pinkusowie

Sławni, majętni, z pozycją. Ważne osobistości a Fränklowie i Pinkusowie
20 marca
11:55 2022

Z rodziną Fränklów i Pinkusów związane są sławne i dobrze sytuowane osoby z czasów przedwojennych Niemiec i dawnego Neustadt. Wśród nich znajdziemy lokalnych krezusów, jak i zdobywców nagrody Nobla. Zapraszamy na kolejną odsłonę naszej fabrykanckiej serii.

Samuel Fränkel zadbał o korzystny ożenek swoich córek. Dorothea (1829-1904) poślubiła Michaelisa Lohnsteina, syna Meira Nehemiasza Lohnsteina, który był nadwornym bankierem pruskiego króla Fryderyka Wilhelma III. Jenny Fränkel (1833-1892) wyszła za kupca i przemysłowca z Głubczyc Maxymiliana Bremera. Z kolei ich siostra Cacylia (1830-1864) wzięła ślub z prudnickim bankierem Marcusem Deutschem.

Jedna z córek Cacylii – Maria (ur. 1861), wyszła za urodzonego w Prudniku Eugena Fraenkla (1853-1925; zbieżność nazwisk przypadkowa), który w historii zapisał się jako ceniony bakteriolog. Wykrył m.in. bakterię cholery, która w 1892 roku siała spustoszenie w Hamburgu. We współpracy z Williamem H. Welchem odkrył też laseczkę zgorzeli gazowej, zwanej od ich nazwisk bakterią Welcha-Fraenkla. Nadmieńmy tu, że Maria zginęła w obozie koncentracyjnym w Terezinie 12 października 1943 roku.

Kolejna kobieca postać związana z fabrykanckim rodem – Joanna (1833-1909; siostra wspólnika Samuela Fränkla, Josefa) wyszła za właściciela wytwórni cygar z Dzierżoniowa i Wrocławia Wilhelma Schindlera.

Również ożenek Maxa Pinkusa z Hedwig Oberlander (1868-1920) wiązał się z wprowadzeniem na łono rodziny Pinkusów osób znaczących – w owym czasie akurat w habsburskich Czechach. Ojciec Hedwig – Wolfgang Oberlander (1831-1898) był współwłaścicielem jednej z tamtejszych przędzalni, a jej matka – Marie Oberlander (1840-1920) pochodziła z bogatej rodziny Morawetzów. Mariaż ten sprawił, że że przemysłowe imperium Fränklów i Pinkusów wzbogaciło się o zagraniczne przędzalnie w Upicach, Hronovie oraz Svetlej Horze.

Marie Oberlander, około 1885 r. Źródło: Leo Baeck Institute
Wolfgang Oberlander, około 1885. Źródło: Leo Baeck Institute

Pisząc o wybranku siostry Maxa Pinkusa – Hedwig (1864-1948), natrafiamy na pierwszego noblistę związanego z prudnicką rodziną fabrykancką. Mowa o Paulu Ehrlichu (1854-1915) ze Strzelina. Ten wybitny naukowiec zajmował się m.in. histologią krwi, dając podstawy do chemioterapii doświadczalnej. Opracował też metody barwienia prądków gruźlicy oraz znakowania bakterii, które obowiązują do dnia dzisiejszego. Nagrodę Nobla otrzymał w 1908 roku za badania w zakresie immunologii. Był pierwszym ślązakiem uhonorowanym tą najważniejszą z nagród w świecie nauki. Kolejnym z jego zawodowych sukcesów było wynalezienie leku przeciwko kile – neosalwarsan stosowany był z sukcesami do momentu wynalezienia penicyliny.

Siostra Maxa Pinkusa Hedwig z Paulem Ehrlichem. Potomkowie tej pary żyją do dziś w USA. Źródło: Leo Baeck Institute
Paul Ehrlich. Źródło: Leo Baeck Institute

Również dzieci Hedwig i Paula dobrze wyszły za mąż – Stephania (1884-1966) wzięła ślub z Ernestem Schwerinem, właścicielem fabryki przędzy i nici we Wrocławiu, a Marianna (1886-1963) z wybitnym profesorem matematyki Edmundem Landauem.

Korzystnie wydana za mąż została również córka Maxa Pinkusa – Alice (1889-1974). Jej wybrankiem został Karl Herzfeld (1883-1970) z Hannoweru. Był niemieckim prawnikiem, bankierem i urzędnikiem, w latach 20 XX wieku jedną z najważniejszych osobistości żydowskich w tym mieście.

Córka Maxa Pinkusa – Alice z Karlem Herzfeldem. Źródło Leo Baeck Institute
Owocem małżeństwa Alice Pinkus z Karlem Herzfeldem były córki Ruth i Lilly. Na zdjęciu Karl z pierwszą z nich. Fotografię wykonano w 1918 roku na balkonie willi przy ul. Nyskiej. Źródło Leo Baeck Institute

Mówiąc o rodzinie Pinkusów należy jeszcze wspomnieć o synu Beniamina Pinkusa (Beniamin to brat Josefa; reprezentował firmę S. Fränkel w Berlinie) i Rosalie Fränkel – Georgu. Został on profesorem chemii.

Rosalie Fränkel i Beniamin Pinkus. Ich syn Georg był profesorem chemii. Fot. dzięki uprzejmości Waltera Pinkusa

Listę zamyka kolejny noblista – nie kto inny, jak Gerhart Hauptmann (1862-1946). Choć nie był on związany z rodziną Pinkusów więzami krwi, czy ożenkiem, to jego przyjaźń z Maxem Pinkusem znalazła swoje odbicie w utworach Hauptmanna i przyczyniła się do popularyzacji osoby „Królewskiego Żyda” w literaturze tak niemieckiej, jak i polskiej.

Gerhart Hauptmann. Źródło: Wikipedia
Gerhart Hauptmann z żoną Margaret, Rapallo (Włochy), 1927 Źródło: Leo Baeck Institute

Przypomnijmy, że pisarz wielokrotnie gościł w willi Pinkusa przy ul. Nyskiej i jako jeden z niewielu aryjczyków brał udział w uroczystościach pogrzebowych fabrykanta. O tej przyjaźni pisał Marcin Domino tu: W kręgu Gerharta Hauptmanna, czyli przyjaźń Maxa Pinkusa ze śląskim dramaturgiem, poetą i noblistą – Prudnik24 Główne foto: Willa przy ul. Nyskiej 2, lata 20 XX wieku. Źródło: Leo Baeck Institute

Maciej Dobrzański

Bibliografia:

Baron A., „Max Pinkus. Śląski przemysłowiec i mecenas kultury”. Wydawnictwo mS Opole, 2008

Dolny J., „Profesor doktor Eugen Fraenkel – patolog i bakteriolog z Hamburga”, „Ziemia Prudnicka” 2009/2010

Witkowska D./Michl-Bernard A., „Prudnik i Krnov – miasta nicią budowane”. Starostwo Powiatowe w Prudniku, 2015

Gazeta Prudnik24 – numer 287

Reklamy

Reklamy





Facebook